Curacao, salsa en merengue – de achtergronden

Trouwen, dansen, salsa, merengue, Curacao. Het klinkt letterlijk èn figuurlijk als muziek in de oren. Maar de dansstijlen vertellen ook een geschiedenis, die behalve met feest en blijheid ook te maken heeft met onderdrukking en slavernij.

Een wereldmix van klanken en ritmes

De Curacaose klanken en ritmes kennen invloeden van over de hele wereld: Afrika, Europa, Noord-Amerika, Latijns-Amerika en de Caraïben.
Door de jaren heen zijn traditionele uitheemse muziekstijlen met elkaar vermengd en op elkaar afgestemd, waardoor er meerdere unieke, lokale stijlen zijn ontstaan.

Een aantal van de levendigste muziekvormen van het eiland zijn rechtstreeks terug te voeren op Afrika en hebben hun unieke karakter gekregen in de slaventijd. Vanaf het moment dat de Nederlanders vaste voet op Curacao kregen, zochten de hogere klassen hun culturele inspiratie in Europa.

Alle populaire Europese dansen uit de afgelopen eeuwen vonden hun weg naar Curacao, waar elke zichzelf respecterende koloniale dame of heer ervoor zorgde alle danspassen te beheersen. In de loop der tijd werden de Europese melodieën en harmonieën ook populair bij andere bevolkingsgroepen, die er een Afrikaans ritme aan toevoegden en zo nieuwe muziekvormen creëerden.

Bij folkloristische optredens zijn de plaatselijke variaties op een aantal klassiek Europese dansen te zien. Bijvoorbeeld de levendige danza: een creatieve samensmelting van Afrikaanse en Europese invloeden die via Spanje, Puerto Rico en Cuba naar Curacao is gekomen. Andere voorbeelden zijn de elegante Curacaose wals en de sierlijke mazurka, die van Poolse origine is.

Afrikaanse stijl

De muzieksoorten en dansen met de meeste invloed op de cultuur van Curacao, zijn afkomstig uit Afrika. De tambú bijvoorbeeld. Geen andere lokale muziekvorm heeft zoveel moeten doorstaan als de tambú. De tambú komt voort uit de hechte slavengemeenschappen en vormde indertijd een welkome onderbreking van het loodzware werk op de velden. Daarmee werd de tambú een van de levendigste culturele uitdrukkingsvormen van een onderdrukt volk.

De basisinstrumenten van de tambú zijn de trommel (ook wel bekend als tambú) en de chapi (hak). De kenmerkende Afrikaanse dansstijl van de tambú bestaat uit een combinatie van asymmetrisch bewegende lichaamsdelen en sterk aangezette draaibewegingen van de heupen. De dans werd vroeger jarenlang door zowel de katholieke kerk als de regering verboden.

Tumba

De tumba geldt als een van de belangrijkste dansen van het eiland. De dans stamt uit Afrika, hoewel de naam afkomstig is van een 17e-eeuwse Spaanse dans. De dans is onder invloed van de merengue, Afro-Caraïbische ritmes en jazzmuziek uitgegroeid tot de meeslependste van alle eilanddansen.

De tumba van vandaag staat vooral bekend om zijn grote aandeel in het carnaval. In de weken voor de jaarlijkse carnavalsfestiviteiten word je overspoeld met het aanstekelijke ritme van de carnavalstumba. De tumba is zonder twijfel de populairste dans van het eiland en is voor de Curacaoënaars net zo belangrijk als de salsa voor de Latijns-Amerikanen.

Salsa

Salsa is een zeer populaire dans van hoofdzakelijk Cubaanse oorsprong. De naam zou volgens verhalen komen van een populair radioprogramma gesponsord door een fabrikant van pikante tomatensaus. De dans is meer sensueel en pikanter dan de meeste andere Latijns-Amerikaanse dansen. Sommigen denken dan ook dat de naam daar vandaan komt. Salsa is geen statische stijl, maar legt de nadruk op beweging. Dat betekent ook dat er geen vaste volgorde is waarin wordt gedanst. De man leidt en bepaalt aan de hand van de muziek de figuren. Er wordt niet over de vloer bewogen maar alles wordt ter plaatse gedanst. 

Ingewikkelde figuren met de armen zijn typisch voor de salsa. De voeten doen alleen de basispas met enkele beperkte varianten. Salsa is nauw verwant aan andere Zuid-Amerikaanse muziekstijlen zoals merengue, bachata, cumbia, chachacha en de rumba.

Over de exacte oorsprong van salsa wordt verschillend gedacht. Wel is het duidelijk dat het een muziekstijl is die verschillende Zuid-Amerikaanse muziekstromen combineert. In de Verenigde Staten ontstonden verschillende Latin-wijken en werd de interesse in Latin-muziek ook steeds groter. Na de Cubaanse revolutie raakte Cuba geïsoleerd en viel weg als grote drijvende kracht achter de diverse Latin-muziekstromingen. Ondertussen nam de Latijns-Amerikaanse bevolking in de Verenigde Staten, die vooral bestond uit mensen uit Puerto Rico, de verdere ontwikkeling van Latin-muziek voor zijn rekening.

De mambo en de bogaloo waren in de jaren vijftig heel bekend. Ondertussen werd er ook geëxperimenteerd met rock and roll, latin jazz en andere Zuid-Amerikaanse muziek. Hierop ontstond midden jaren zestig in New York muziek die vanaf dat moment pas salsa genoemd zou worden.

Merengue

Merengue is een muziek- en dansstijl die evenals de bachata zijn oorsprong kent in de Dominicaanse Republiek. Het tempo ligt hoger dan dat van salsa en de basisdanspas is eenvoudiger. Nog hoger ligt het tempo bij de zogenaamde hot merengue: die heeft wellicht het snelste ritme van alle Latijns-Amerikaanse muziekstijlen en dansen.

Het precieze ontstaan van de merengue is onbekend. De traditionele merengue is in ieder geval ontstaan uit door Afrikaanse slaven meegebrachte percussie en traditionele zang, vermengd met invloeden uit de Taíno en Spaanse muziek.

Tegenwoordig zijn echter ook duidelijk invloeden uit andere Latijns-Amerikaanse genres merkbaar. Gedurende de negentiende eeuw werd het genre door de hogere klassen vooral gezien als volks.

In de dertiger jaren van de twintigste eeuw kreeg de merengue echter een lift, doordat het werd ingezet als propagandamiddel van de Dominicaanse dictator Rafael Trujillo. In die tijd werden grote merenguefestivals georganiseerd en de bijbehorende muziek was doorlopend op de radio te horen. Na zijn dood bleef de merengue een belangrijk onderdeel van de Dominicaanse cultuur.

(bronnen: www.curacao.com  www.wikipedia.nl)

Lees hoe je met een salsa openingsdans de show steelt op je huwelijksdag.